Werd Nieuwjaar altijd op 1 januari gevierd?

Hoe is 1 januari de start van het nieuwe jaar geworden?

Op 1 januari wensen we elkaar een gelukkig nieuwjaar. Maar dat het nieuwe jaar tegenwoordig op 1 januari begint, is helemaal niet zo vanzelfsprekend als het lijkt.

Door de geschiedenis heen gebruikten verschillende volkeren verschillende momenten om een nieuw jaar te laten beginnen. Soms had dat te maken met de stand van de zon of de maan, soms met landbouw en seizoenen en soms met religieuze tradities. Ook onze huidige kalender is het resultaat van een lange ontwikkeling.

Net zoals de indeling van de tijd door de eeuwen heen is veranderd →, veranderde ook de datum waarop het nieuwe jaar begon.

Nieuwjaar was niet overal op hetzelfde moment

In veel oude culturen was het begin van een nieuw jaar verbonden met een gebeurtenis in de natuur.

In het oude Egypte hing de kalender bijvoorbeeld samen met de jaarlijkse overstroming van de Nijl. Ook het verschijnen van de ster Sirius speelde daarbij een belangrijke rol.

Andere culturen verbonden het begin van het jaar aan de lente of aan andere astronomische momenten. De exacte datum en betekenis van het nieuwe jaar verschilden daardoor sterk per plaats en periode.

Ook vandaag bestaan er verschillende nieuwjaarstradities. Het Chinese Nieuwjaar wordt bijvoorbeeld bepaald aan de hand van de maankalender en valt daardoor ieder jaar op een andere datum.

Het oude Babylon en het Akitu-feest

Een van de oudste goed gedocumenteerde nieuwjaarstradities vinden we in het oude Mesopotamië.

In Babylon werd het nieuwjaar gevierd tijdens het Akitu-feest. Het feest vond plaats in het voorjaar, rond de eerste nieuwe maan na de lente-equinox.

Akitu duurde meerdere dagen en bestond uit religieuze rituelen, processies en ceremonies. Het feest stond onder meer in het teken van de vernieuwing van de wereld en de terugkeer van de vruchtbare periode van het jaar.

Het Babylonische nieuwjaar laat goed zien dat een nieuw jaar vroeger niet alleen een verandering van datum was. Het was verbonden met religie, natuur en het ritme van het landbouwjaar.

Wanneer begon het nieuwe jaar bij de Romeinen?

Ook de Romeinen hebben een belangrijke rol gespeeld in de kalender die wij tegenwoordig gebruiken.

De oudste Romeinse kalender wordt traditioneel aan Romulus toegeschreven en begon oorspronkelijk in maart. Dat is nog terug te zien in de namen september, oktober, november en december. Deze namen verwijzen oorspronkelijk naar de zevende, achtste, negende en tiende maand.

In de loop van de tijd veranderde de Romeinse kalender verschillende keren. Omdat de kalender niet goed meer aansloot op het zonnejaar, ontstonden steeds grotere verschillen tussen de kalender en de seizoenen.

Julius Caesar en de Juliaanse kalender

In 46 voor Christus voerde Julius Caesar een grote kalenderhervorming door. De nieuwe kalender werd gebaseerd op het zonnejaar en kreeg later de naam Juliaanse kalender.

Een belangrijk onderdeel van deze hervorming was dat 1 januari het begin van het nieuwe jaar werd. Dat had onder meer te maken met de Romeinse bestuurlijke kalender en de start van het nieuwe consulaire jaar.

De kalenderhervorming zorgde ervoor dat het kalenderjaar weer veel beter aansloot bij het zonnejaar. Het jaar kreeg 365 dagen, met eens in de vier jaar een schrikkeljaar.

De Romeinse kalender heeft daardoor een belangrijke invloed gehad op de kalender die we nu gebruiken.

In de middeleeuwen begon het jaar niet overal op 1 januari

Dat betekent echter niet dat 1 januari daarna overal en altijd als Nieuwjaarsdag werd gebruikt.

In middeleeuws Europa bestonden verschillende manieren om het begin van het jaar te bepalen. In sommige gebieden werd bijvoorbeeld 25 december, 25 maart of een andere datum als begin van het jaar gebruikt.

Er was dus geen sprake van één uniforme Europese nieuwjaarsdatum.

Dat veranderde geleidelijk. In het dagelijks en bestuurlijk gebruik bleef 1 januari in verschillende gebieden een belangrijke datum, terwijl andere tradities en lokale kalenders daarnaast bleven bestaan.

De Gregoriaanse kalender

In 1582 voerde paus Gregorius XIII een nieuwe kalender in: de Gregoriaanse kalender.

De belangrijkste reden voor deze hervorming was dat de Juliaanse kalender op den duur iets achterliep op het zonnejaar. Daardoor verschoof bijvoorbeeld de datum waarop de lente-equinox volgens de kalender viel.

De Gregoriaanse kalender corrigeerde die afwijking.

Niet alle landen namen de nieuwe kalender tegelijkertijd over. Katholieke landen stapten er vaak eerder op over, terwijl verschillende protestantse en orthodoxe landen de Gregoriaanse kalender pas veel later invoerden.

Ook daardoor duurde het eeuwen voordat de kalender in grote delen van Europa op dezelfde manier werd gebruikt.

Waarom vieren we Nieuwjaar op 31 december en 1 januari?

In Nederland begint het nieuwe kalenderjaar tegenwoordig om middernacht tussen 31 december en 1 januari.

De viering begint vaak al op oudejaarsavond. Familie en vrienden komen samen, er wordt gegeten en om middernacht wordt geproost op het nieuwe jaar.

Ook nieuwjaarswensen horen bij deze traditie. Het nieuwe jaar wordt gezien als een nieuw begin: een moment om terug te kijken op het afgelopen jaar en vooruit te kijken naar wat komt.

Dat idee van terugkijken en vooruitkijken sluit mooi aan bij Janus, de Romeinse god naar wie januari is genoemd. Janus werd traditioneel afgebeeld met twee gezichten: één dat naar het verleden keek en één naar de toekomst.

Nieuwjaarstradities verschillen per land

Hoewel 1 januari tegenwoordig in veel landen de eerste dag van het jaar is, verschillen de gebruiken rond Oud en Nieuw sterk.

Spanje: twaalf druiven

In Spanje eten mensen traditioneel bij de twaalf klokslagen rond middernacht twaalf druiven. Iedere druif staat voor een maand van het nieuwe jaar.

Italië: linzen

In Italië zijn linzen een bekend onderdeel van sommige nieuwjaarstradities. De ronde peulvruchten worden in verband gebracht met munten en voorspoed.

Varkensvlees voor voorspoed

In verschillende landen wordt varkensvlees met Nieuwjaar gegeten. Het varken kan daarbij symbool staan voor vooruitgang en voorspoed.

Ronde gebakjes

Ook ronde cakes en gebakjes komen in verschillende culturen voor. De ronde vorm wordt soms verbonden met de cyclus van het jaar.

De amandel in de rijstepap

In Zweden en Noorwegen bestaat de traditie om op of rond Nieuwjaar rijstepap te serveren waarin een amandel wordt verstopt. Wie de amandel vindt, zou volgens de traditie geluk kunnen verwachten.

Nieuwjaarsresoluties

Een nieuw jaar voelt voor veel mensen als een natuurlijk moment om iets te veranderen. Daarom maken mensen goede voornemens: meer bewegen, gezonder eten, minder werken of juist meer tijd maken voor familie en vrienden.

Maar waarom houden we die voornemens zo vaak niet vol?

Daar hebben we een apart artikel over:
Nieuwjaarsresoluties: waarom werken die zo vaak niet? →

Een nieuw jaar, een nieuw begin

Dat we op 1 januari het begin van een nieuw jaar vieren, lijkt tegenwoordig vanzelfsprekend. Historisch gezien is dat het resultaat van een lange ontwikkeling van kalenders, religieuze tradities, astronomische waarnemingen en bestuurlijke keuzes.

Van het Babylonische Akitu-feest tot de Romeinse kalender en de Gregoriaanse kalender: het moment waarop een nieuw jaar begint is door de eeuwen heen veranderd.

De gewoonte om een nieuw jaar bewust te markeren is echter gebleven.

Wij wensen u een gelukkig, gezond en voorspoedig nieuwjaar!

Op zoek naar een bijzonder cadeau om het nieuwe jaar mee te beginnen?
Bekijk onze cadeaus voor hem en haar →

---

Laatste update van dit artikel: 27 september 2026.
Altijd het actuele nieuws

©2026 Copyright_Berdino leren tassen Alle rechten voorbehouden